Ograniczniki przepięć to istotne elementy ochrony instalacji elektrycznych. Zabezpieczają instalację oraz podpięte do niej urządzenia elektryczne i elektroniczne przed przepięciami, do których może dojść wskutek wyładowań atmosferycznych lub awarii sieci elektroenergetycznej. Ograniczniki dzielą się na różne typy (dawniej klasy), co umożliwia zaplanowanie skutecznej ochrony przed przepięciami. Wśród nich znajdują się popularne rozwiązania hybrydowe, jak ograniczniki typu 1+2 (dawniej B+C), które łączą funkcję ochronników typu 1 i 2. Dowiedz się, jak działają i kiedy należy je stosować.
Czym są przepięcia i skąd się biorą?
Przepięcia to nagłe, krótkotrwałe skoki napięcia zasilającego w instalacjach elektrycznych. Może do nich dojść wskutek m.in.:
- · wyładowań atmosferycznych,
- · zakłóceń w sieci elektroenergetycznej,
- · włączania i wyłączania sprzętów o dużych mocach.
Przepięcia stanowią poważne zagrożenie zarówno dla domowych, jak przemysłowych instalacji elektrycznych. Mogą doprowadzić do kosztownego w naprawie, a nawet nieodwracalnego uszkodzenia urządzeń elektrycznych i elektronicznych, sterowników czy automatyki. Szczególnie wrażliwa na przepięcia jest nowoczesna elektronika. Dlatego w rozdzielnicach elektrycznych w budynkach montuje się odpowiednie zabezpieczenia przepięciowe.
Kiedy stosować ograniczniki klasy B+C?
Ograniczniki przepięć (SPD) stosowane są w celu redukcji przepięć o różnej energii i długości trwania. Zapewniają błyskawiczne odprowadzenie prądu przepięciowego do systemu uziemiającego. Reagują w nanosekundach, chroniąc w ten sposób przed uszkodzeniem wrażliwe odbiorniki. Skutecznie obniżają napięcie do dopuszczalnego, bezpiecznego poziomu.
Wytyczne na temat stosowania ograniczników przepięć w instalacjach elektrycznych w Polsce regulują różne akty prawne i Polskie Normy. Często użycia ochronników o określonych parametrach wymagają też producenci urządzeń elektrycznych oraz towarzystwa ubezpieczeniowe.
Istnieje kilka typów (dawniej klas) ograniczników przepięć, a każdy zapewnia inny poziom ochrony elektrycznej i zajmuje inne miejsce w układzie. Najczęściej współpracują one ze sobą, tworząc kaskadowy system ochrony przeciwprzepięciowej, tj. zakładający stopniowe obniżanie poziomu napięcia. Zgodnie z normą PN-EN 61643-11, ograniczniki przepięć dzieli się na:
- · typ 1 (klasa B) – ochrona przed prądem piorunowym,
- · typ 2 (klasa C) – ograniczanie przepięć pośrednich,
- · typ 3 (klasa D) – ochrona końcowa urządzeń elektrycznych.
Na rynku dostępne są również modele hybrydowe, jak ograniczniki przepięć typ 1+2 w hurtowni Onninen. Stanowią one połączenie urządzeń B i C. Służą do kompleksowej ochrony instalacji elektrycznych przed skutkami wyładowań atmosferycznych i przepięć łączeniowych. Zabezpieczają instalację i urządzenia zarówno przed bezpośrednimi, jak i pośrednimi uderzeniami pioruna. Znajdują zastosowanie w budynkach mieszkalnych, komercyjnych i przemysłowych. Obecnie typ 1+2 jest najczęściej wybieranym rozwiązaniem w Polsce, ponieważ upraszcza instalację, zmniejsza koszty projektu i usprawnia koordynację energetyczną między poziomami ochrony.
Jak warystor i iskiernik współpracują w ograniczniku przepięć typu 1+2?
Skuteczność nowoczesnych ograniczników przepięć typu 1+2 wynika z połączenia dwóch technologii ochronnych: iskiernika oraz warystora. Każdy z tych elementów pełni inną funkcję, a ich współpraca pozwala uzyskać wysoki poziom ochrony instalacji elektrycznej.
Iskiernik odpowiada przede wszystkim za odprowadzanie bardzo dużych prądów udarowych, które mogą pojawić się podczas bezpośredniego lub bliskiego wyładowania atmosferycznego. W normalnych warunkach pozostaje nieaktywny i nie przewodzi prądu. Gdy napięcie przekroczy określoną wartość, pomiędzy jego elektrodami powstaje łuk elektryczny, który umożliwia szybkie odprowadzenie energii przepięcia do uziemienia.
Warystor działa z kolei niezwykle szybko i odpowiada za ograniczenie napięcia do poziomu bezpiecznego dla urządzeń elektrycznych oraz elektronicznych. Jego rezystancja gwałtownie maleje wraz ze wzrostem napięcia, dzięki czemu skutecznie tłumi przepięcia łączeniowe oraz pozostałości przepięć, które przedostaną się przez pierwszy stopień ochrony.
Połączenie iskiernika i warystora w jednym urządzeniu pozwala wykorzystać zalety obu rozwiązań. Iskiernik przejmuje wysoką energię prądu piorunowego, odciążając warystor i zwiększając jego trwałość. Warystor natomiast zapewnia niski poziom napięcia ochronnego, skutecznie zabezpieczając wrażliwą elektronikę. Dzięki temu ograniczniki typu 1+2 oferują kompleksową ochronę zarówno przed przepięciami atmosferycznymi, jak i przepięciami powstającymi w samej instalacji elektrycznej.
Normy dotyczące ochrony przeciwprzepięciowej
Obowiązek stosowania urządzeń ochrony przeciwprzepięciowej w instalacjach elektrycznych wprost wynika z par. 183 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Informacje na temat stosowania urządzeń ochrony przeciwprzepięciowej w instalacjach elektrycznych zawiera norma IEC 61643-11. Z kolei wymagania dotyczące konstrukcji i zastosowania urządzeń ochrony przeciwprzepięciowej (SPD) są regulowane przez normy:
- · IEC 60364-4-44 punkt 443 – określa, kiedy należy stosować urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej w instalacjach i budynkach;
- · IEC 60364-5-53, punkt 534 – określa sposób wyboru i zasady montażu urządzeń ochrony przepięciowej w instalacjach elektrycznych.
Profesjonalistów z branży elektroenergetycznej zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą. Ograniczniki przepięć w Hurtowni Onninen to bezpieczne i sprawdzone rozwiązania, pochodzące od czołowych producentów osprzętu elektrycznego, jak Eti, Relpol, Schneider Electric, Obo Bettermann, Dehn, Legrand czy Eaton. Zapewniamy wsparcie ekspertów przy wyborze odpowiedniej aparatury elektrycznej.
1. Czym jest ogranicznik przepięć klasy B+C?
To powszechnie stosowane urządzenie zabezpieczające instalację elektryczną przed skutkami przepięć atmosferycznych i łączeniowych. Łączy funkcje ochrony klasy B (typ 1) oraz klasy C (typ 2), co przekłada się na kompleksową ochronę instalacji i podłączonych do niej urządzeń.
2. Gdzie zamontować ogranicznik przepięć klasy B+C?
Na ogół montuje się go w rozdzielnicy głównej budynku, tuż przy wejściu instalacji z sieci elektroenergetycznej.
3. Czy ogranicznik przepięć klasy B+C chroni sprzęt RTV i AGD?
Tak, urządzenie pomaga zabezpieczyć wrażliwe sprzęty przed uszkodzeniem spowodowanym nagłym wzrostem napięcia w sieci.
4. Kiedy warto zastosować ogranicznik przepięć klasy B+C?
Przede wszystkim w domach jednorodzinnych, budynkach wyposażonych w instalację fotowoltaiczną oraz wszędzie tam, gdzie znajduje się kosztowna elektronika narażona na skutki przepięć.
5. Czy ograniczniki przepięć powinien zamontować elektryk?
Tak, ponieważ trzeba wiedzieć, jak zbudowana jest sieć, znać zasady bezpieczeństwa, umieć prawidłowo dobrać i zainstalować aparaturę elektryczną i przewody, a na koniec wykonać niezbędne pomiary i testy skuteczności działania ochrony przeciwprzepięciowej.
6. Dlaczego w ogranicznikach typu 1+2 stosuje się jednocześnie iskiernik i warystor?
1. Połączenie tych dwóch technologii zapewnia wyższy poziom ochrony. Iskiernik skutecznie odprowadza bardzo duże prądy piorunowe, natomiast warystor szybko ogranicza napięcie do bezpiecznej wartości dla urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Dzięki temu ogranicznik typu 1+2 chroni zarówno instalację, jak i wrażliwą elektronikę.